بالاست‌ ضد انفجار چیست و چه انواعی دارد؟

بالاست ضد انفجار یکی از تجهیزات حیاتی در سیستم‌های روشنایی صنعتی است که نه تنها جریان و ولتاژ برق را کنترل می‌کند، بلکه از بروز جرقه و حرارت ناخواسته جلوگیری کرده و خطر انفجار را کاهش می‌دهد. این مقاله از وب‌سایت «اطلس مگا ماشین» شما را با ویژگی‌ها، کاربردها و مزایای بالاست ضد انفجار آشنا می‌کند تا بتوانید در محیط‌های پرخطر، ایمنی تجهیزات و کارکنان را تضمین کنید.

بالاست ضد انفجار تجهیزی است که علاوه بر تنظیم جریان و ولتاژ، نقش حیاتی در جلوگیری از بروز خطرات انفجار در محیط‌های پرریسک ایفا می‌کند. این دستگاه با مکانیزم‌های حفاظتی ویژه، مانع انتقال شعله و حرارت شده و ایمنی صنایع را تضمین می‌کند.

بالاست چیست؟

اگر در ساختمان‌های خود از چراغ فلورسنت، یا چراغ با لامپ گازی استفاده می‌کنید، قطعا به وسیله‌ای به نام بالاست‌ ضدانفجار یا ترانس وابسته خواهید بود. داشتن کنترل‌های پیشرفته بر میزان نور تولید شده در فضا و داشتن روشنایی مقرون به صرفه که از نظر انرژی هم کارآمد باشد، نتیجه‌ای است که تنها می‌توان با استفاده از بالاست مناسب به دست آورد. اما استفاده از بالاست به همین جا ختم نمی‌شود. خطرات وسایل روشنایی موردی است که شاید در بسیاری از مکان‌ها بتوانیم آن را نادیده بگیریم اما اگر در مناطق مستعد خطر باشیم، چراغ‌ها می‌توانند برایمان خطرآفرین و شروع‌کننده انفجار باشند. اینجا جایی است که اهمیت بالاست‌ ضد انفجار روشن می‌شود، بیایید کمی عمیق‌تر به این موضوع نگاه کنیم.

بالاست مقدار ولتاژ صحیح را برای راه‌اندازی لامپ‌ها فراهم می‌کند، مقدار جریانی را که پس از روشن شدن به سمت لامپ‌ها می‌رود تنظیم می‌کند و از همین راه روشنایی را کنترل، تنظیم و در نهایت خروجی نور لامپ را تثبیت می‌کند. به بیان ساده‌تر، بالاست قلب منبع نور چراغ‌های فلورسنت یا چراغ گازی است. درست همانطور که قلب، جریان خون را در بدن تنظیم می‌کند؛ بالاست هم با مدیریت توزیع انرژی در سرتاسر دستگاه، روشن ماندن لامپ را تضمین می‌کند. قلب‌ها کار می‌کنند تا خون را از طریق کانال‌ها یا شریان‌ها در بدن پخش کنند، تا بدن را فعال و زنده نگه دارند. بالاست‌ها همین کار را برای فلورسنت‌های موجود در ساختمان شما انجام می‌دهند. فقط با این تفاوت که بالاست با انرژی، ولتاژ و جریان الکتریکی کار می‌کند.

ویژگی‌های ballast چیست؟

در ادامه به ویژگی‌های اصلی بالاست‌ الکترونیکی ضد انفجار اشاره می‌کنیم:

• کنترل جریان الکتریکی: بالاست با محدود کردن جریان، از آسیب دیدن لامپ جلوگیری می‌کند و عمر مفید آن را افزایش می‌دهد.
• تامین ولتاژ راه‌اندازی: برای روشن شدن لامپ‌های فلورسنت، بالاست ولتاژ بالایی را در لحظه شروع فراهم می‌کند.
• پایداری عملکرد لامپ: با تنظیم جریان، بالاست به تثبیت نور خروجی و جلوگیری از سوسو زدن لامپ کمک می‌کند.
• کاهش مصرف انرژی: بالاست‌های الکترونیکی نسبت به نوع مغناطیسی، مصرف انرژی کمتری دارند و بهره‌وری بالاتری ارائه می‌دهند.
• کاهش نویز و صدا: بالاست‌های الکترونیکی بی‌صدا عمل می‌کنند و نویز الکترومغناطیسی کمتری تولید می‌کنند.
• افزایش عمر لامپ: با کنترل دقیق جریان و ولتاژ، بالاست از نوسانات مضر جلوگیری کرده و عمر لامپ را افزایش می‌دهد.
• سازگاری با انواع لامپ‌ها: بالاست‌ها در انواع مختلفی برای لامپ‌های فلورسنت، HID و LED طراحی شده‌اند.
• حفاظت در برابر خطاها: برخی بالاست‌ها دارای مکانیزم‌های حفاظتی در برابر اتصال کوتاه، اضافه‌بار و دمای بالا هستند.

“Explosion-proof ballasts are essential to ensure that electrical faults do not ignite flammable atmospheres, maintaining both safety and operational reliability.”
‌
«بالاست‌های ضد انفجار برای اطمینان از این که هرگونه خطای الکتریکی باعث اشتعال محیط‌های قابل انفجار نشود، حیاتی هستند و ایمنی و پایداری عملکرد تجهیزات را تضمین می‌کنند.»

 — منبع: IECEx – Electrical Equipment for Explosive Atmospheres

فرق ترانس و بالاست

ترانس (Transformator) و بالاست (Ballast) هر دو از تجهیزات الکتریکی مهم در سیستم‌های روشنایی هستند، اما کاربردها و عملکردهای متفاوتی دارند. ترانسفورماتور یا ترانس وسیله‌ای است که برای تبدیل ولتاژ برق استفاده می‌شود. این دستگاه با استفاده از سیم‌پیچ‌ها و هسته‌های مغناطیسی، ولتاژ ورودی را به ولتاژ مورد نیاز تغییر می‌دهد. ترانس‌ها در انواع مختلفی مانند ترانس افزاینده یا کاهنده وجود دارند و در بسیاری از تجهیزات الکتریکی برای تنظیم ولتاژ به کار می‌روند.

بالاست در اصل یک مقاومت الکتریکی است که جریان برق را متناسب با نوع لامپ تنظیم می‌کند تا مقدار معین از جریان برق وارد لامپ شود. بالاست‌ها برای لامپ‌های فلورسنت، گازی و برخی از لامپ‌های LED مورد استفاده قرار می‌گیرند. وظیفه اصلی بالاست، کنترل و تنظیم جریان است تا از آسیب دیدن لامپ جلوگیری شود. بالاست‌ها در انواع مختلفی مانند بالاست‌های القایی و الکترونیکی موجود هستند. در مجموع، تفاوت اصلی بین ترانس و بالاست در کاربرد و عملکرد آن‌هاست؛ ترانس برای تبدیل ولتاژ و بالاست برای تنظیم جریان در مدارهای روشنایی استفاده می‌شود.

وظیفه و عملکرد بالاست

وظیفه و عملکرد بالاست به ساز و کار لامپ‌ها برمی‌گردد. به طور خلاصه، برای روشن شدن یا راه‌اندازی لامپ‌ها باید یک جرقه بین دو الکترود در لامپ ایجاد شود. این جرقه زمانی رخ می‌دهد که بالاست به سرعت، مقدار صحیح ولتاژ و جریان الکتریکی را برای ایجاد جرقه تامین کند. سپس بلافاصله ولتاژ و جریان کشیده شده را به اندازه‌ای محدود می‌کند که یک نور خروجی ثابت تولید شود. بنابراین وظایف اصلی بالاست عبارتند از:

۱) محدود کردن جریان شروع لامپ در محدوده مناسب

جریان شروع به جریان عبوری از لامپ در عرض ۳۰ ثانیه پس از روشن شدن لامپ یا در طول فرآیند پیش گرم کردن لامپ اشاره دارد. جریان راه‌اندازی بسیار بیشتر از جریان کارکرد لامپ است، بنابراین هر لامپ دارای حداکثر جریان راه اندازی است. اگر جریان راه اندازی بیش از حد زیاد باشد، عمر مفید لامپ کوتاه می‌شود. اگر جریان خیلی کم باشد، لامپ نمی‌تواند فرایند پیش گرم برای شروع عادی را تکمیل کند.

۲) ایجاد ولتاژ کافی برای روشن شدن یکنواخت لامپ

ولتاژ شروع لامپ باید برای یونیزه کردن گاز در برخی لامپ‌ها مثل لامپ تخلیه گاز کافی باشد، یعنی تولید یک پیک جریان که باعث تخلیه تابش به قوس بین الکترودها شود، به طوری که لامپ بتواند شروع به کار کند. بالاست این ولتاژ بالا را تامین می‌کند.

۳) جلوگیری از تغییر شدید توان لامپ

اگرچه لامپ دارای محدوده مشخصی از مقادیر ولتاژ در طول طراحی و تحویل لامپ است، اما مقدار ولتاژ لامپ در طول استفاده واقعی و در طول عمر آن تغییر می‌کند. بالاست ولتاژ را در یک محدوده مشخص تنظیم می‌کند تا قدرت لامپ به طور قابل توجهی تغییر نکند.

۴) کنترل اتوماتیک جریان لامپ

بالاست از نرخ تغییر زمانی ولتاژ متناسب با جریان، برای تنظیم جریان کار لامپ استفاده می‌کند. یعنی از افزایش و کاهش جریان کار لامپ جلوگیری می‌کند.

بنابراین بالاست به عنوان قلب منبع نور چراغ‌های فلورسنت یا چراغ‌های گازی وظیفه ایجاد ولتاژ و جریان بالا، انجام مرحله جرقه‌زنی و درنهایت ایجاد نور یکنواخت و حفاظت از لامپ را برعهده دارد. این پارامترها در هر محیط‌ خطرناکی که با مواد شیمیایی و گازها یا غبارهای قابل انفجار سر و کار دارند، می‌تواند فاجعه‌ساز شود. در این موارد، برای اطمینان خاطر و جلوگیری از صدمات جبران ناپذیر، ضروری است که از بالاست ضدانفجار یا به طور کلی چراغ ضدانفجار استفاده کرد.

نقش بالاست ضدانفجار در جلوگیری از خطر

برای جلوگیری از انفجار باید از افزایش و انتقال حرارت جلوگیری کرد. روشی که در انواع بالاست ضد انفجار برای جلوگیری از افزایش و انتقال حرارت انجام می‌شود، به حفاظت نوع q معروف است. در این روش طبق استاندارد IEC 60079-5، بالاست ضد انفجار با پودر کوارتز یا پودر شیشه با ابعاد حداقل ۰.۵ و حداکتر ۱ میلی‌متر پر می‌شود. اگر قرار باشد از ماده‌ دیگری برای پر کردن بالاست ضد انفجار استفاده کرد، حتما باید از استانداردهای IEC 60079-5 و IEC 60079-5A پیروی کند. ویژگی یا پارامترهایی که برای پودرهای پرکننده بالاست ضد انفجار مهم است، مشخصات عایقی، نداشتن ناخالصی یا مواد آلی و  میزان مجاز آب و رطوبت با حداکثر مقدار ۰.۱ درصد وزنی است. با چنین ویژگی‌هایی، مقاومت الکتریکی یکنواخت پودرها در سرتاسر بالاست تضمین می‌شود.

پودرهای مورد استفاده در روش محافظت نوع q، در صورت ایجاد شعله، آن را درون خودشان خفه می‌کنند و حرارتش را می‌گیرند. بنابراین بالاست ضد انفجاری که از محافظت نوع q استفاده می‌کند، شعله را به بیرون منتقل نمی‌کند و از افزایش درجه حرارت جلوگیری می‌کند.

عموما محفظه بالاست‌ ضد انفجار از جنس فلز است تا غیرقابل اشتعال‌ باشد، در مقابل شعله مقاومت کند، مقاومت مکانیکی داشته باشد و…. برای ساخت این محفظه‌ها، آزمایش فشار هیدرولیک مساوی با ۰.5bar به مدت ۶۰ الی ۶۵ ثانیه انجام می‌شود و باید حداکثر میزان دفرمه شدن آن‌ها ۰.۵ میلی‌متر در کلیه جهات باشد. درجه حفاظت بالاست‌های ضد انفجاری که از محافظت نوع q استفاده می‌کنند، حداقل  IP 54 است.

آیا بالاست‌ ضد انفجار نیاز به تعویض دارد؟

بله؛ اگرچه این محصولات ضدانفجار به طول عمر مفید لامپ‌ها کمک می‌کند اما این به این معنی نیست که خودش عمر بی‌نهایت دارد. بالاست‌ و بالاست‌ ضد انفجار هر دو ممکن است نیاز به تعویض داشته باشند تا از خطرات و یا هزینه‌های سنگین احتمالی جلوگیری کنند. شنیدن صدای وزوز، کم شدن نور یا سوسو زدن، تغییر رنگ و یا روشن نشدن لامپ همگی می‌توانند نشان‌دهنده‌ زمان تعویض بالاست باشند.

کلام آخر

بالاست ضد انفجار تنها یک وسیله روشنایی نیست؛ بلکه یک سرمایه‌گذاری برای امنیت محیط‌های صنعتی محسوب می‌شود. این تجهیزات با جلوگیری از جرقه، حرارت و انفجار، هم عمر چراغ‌ها را افزایش می‌دهند و هم از جان و سرمایه شما محافظت می‌کنند. اگر قصد خرید یا تعویض بالاست‌های ضد انفجار را دارید، اطلس مگا ماشین با ارائه محصولات اورجینال از برندهای معتبر جهانی، بهترین انتخاب برای شما خواهد بود. شرکت اطلس مگا ماشین، با ارائه بالاست‌ ضدانفجار از برندهای معتبر و جهانی مانند Warom (وارم) ، Stahl (اشتال) و… آماده خدمت‌رسانی به شماست. ما مفتخر خواهیم بود که در صورت هرگونه سوال و راهنمایی درمورد خرید یا تعویض بالاست‌های ضدانفجار، با ما در ارتباط باشید.

سوالات متداول

خیر؛ تنها در محیط‌هایی که احتمال انفجار، وجود گازهای اشتعال‌زا یا گرد و غبار خطرناک وجود دارد، استفاده از آن ضروری است.

بالاست ضد انفجار علاوه بر وظایف عادی بالاست، با طراحی ویژه و استفاده از مواد مقاوم، مانع از انتقال شعله و حرارت می‌شود.

بله؛ نصب این تجهیزات باید توسط متخصصان برق صنعتی و مطابق با استانداردهای ایمنی انجام شود.

اشتراک گذاری