آَشنایی با تجهیزات ضد انفجار

در سرتاسر جهان، اماکن خطرناکی وجود دارد که پیوسته در معرض خطر آتش‌سوزی یا انفجار قرار دارند. گازها، بخارات، گرد و غبار، الیاف و دیگر مواردی که قابل آتش­سوزی و یا اشتعال هستند این اماکن را تهدید می‌کند. تجهیزات برقی که در این مکان‌ها نصب شده است، می‌توانند احتمال وقوع این حوادث را بیشتر کند و خود آنها عامل احتراق شوند. به دلیل قوس الکتریکی یا با بالا رفتن دمای آنها، اینگونه تجهیزات حادثه ساز می‌شوند. به همین خاطر در این مکان‌ها از تجهیزات ضد انفجار استفاده می‌شود. در این مقاله از «اطلس  مگا ماشین» به بررسی دقیق‌تر این تجهیزات الکتریکی می‌پردازیم.

تجهیزات ضد انفجار شامل انواع روشنایی، کلید، تابلو برق، باکس و دوربین هستند که برای کاهش خطر انفجار در محیط‌های پرخطر طراحی شده‌اند. این تجهیزات مطابق استانداردهای بین‌المللی ATEX و IECEx تولید می‌شوند و ایمنی پرسنل و تجهیزات را تضمین می‌کنند. استفاده از کلیدها و شاسی‌های ضد انفجار، تابلوهای برق و سیستم‌های کنترلی مناسب، نقش مهمی در پیشگیری از حوادث دارد.

تجهیزات ضد انفجار چیست؟

یک کلید چراغ ممکن است در هنگام روشن یا خاموش شدن، جرقه کوچکی ایجاد کند. در یک ساختمان مسکونی این موضوع جای نگرانی ندارد، اما اگر در یک فضای قابل اشتعال باشد، ایجاد قوس الکتریکی ممکن است باعث انفجار شود. در بسیاری از محیط‌های صنعتی، تجاری و…، چنین فضایی به وفور یافت می‌شود. لذا حفاظت در برابر آتش و انفجار هم به دلیل ایمنی پرسنل و هم به دلیل قابل اطمینان بودن آن مکان، اهمیت بسیاری دارد.

چندین استراتژی حفاظتی وجود دارد. ساده‌ترین کار این است که تعداد تجهیزات الکتریکی نصب شده در یک مکان خطرناک را به حداقل برسانید، یا با دور نگه داشتن تجهیزات از آن منطقه، میزان خطر را پایین بیاورید.

هنگامی که لزوم نصب تجهیزات الکتریکی در یک مکان وجود داشته باشد، می‌توان آن را به گونه‌ای طراحی کرد که خطر آتش‌سوزی یا انفجار را کاهش دهد. برای داشتن ایمنی بیشتر لازم است از تجهیزاتی استفاده کرد که ضدانفجار باشند. این تجهیزات ضد انفجار طوری طراحی شده‌اند که خطر اشتعال را مهار کنند، از ورود مواد خطرناک جلوگیری کنند و هرگونه آتش سوزی یا انفجاری را که ممکن است رخ دهد، مهار نمایند.

کشورهای مختلفی در این زمینه کار کرده‌اند که هر کدام از این کشورها روش‌های متفاوتی برای استانداردسازی و آزمایش تجهیزات در این اماکن خطرناک تنظیم کرده‌اند. به همین خاطر اصطلاحات متفاوتی برای این خطرات و همچنین اقدامات حفاظتی وجود دارد. با جهانی شدن تجارت جهانی، استانداردهای بین المللی به آرامی در حال یکی شدن و هم سویی هستند، تا بصورت یک استاندارد جامع و کامل برای همه تنظیم شود.

“Explosion-proof equipment is designed to contain any ignition sources within the device and prevent sparks from reaching hazardous atmospheres.”
«تجهیزات ضد انفجار طوری طراحی شده‌اند که هرگونه منبع اشتعال را درون دستگاه مهار کرده و از رسیدن جرقه به محیط‌های خطرناک جلوگیری کنند.»

 – منبع: EC&M Magazine

توسعه فنی و نظارتی در بریتانیا

حتی در انگلستان نیز گسترش تجهیزات ضد انفجار در همان سال‌ها پیشرفت بسیاری داشتند. مؤسسه استاندارد بریتانیا مقررات مربوط به تجهیزات ضد انفجار را در سال ۱۹۲۹ منتشر کرد (BS 229-1929) و در همان سال‌ها دانشگاه‌ها، در درجه اول دانشگاه شفیلد، کار تهیه گزارش‌های انطباق را آغاز کردند. ۲۸۵ گزارش در فاصله سالهای ۱۹۲۲ تا ۱۹۳۱، منتشر شد.

از اوایل قرن بیستم، علاوه بر حفاظت با استفاده از محفظه‌های ضد انفجار (نوع حفاظتی Ex)، این ایده گسترش یافت که می‌توان با محدود کردن انرژی الکتریکی، عمدتا با کار در ولتاژ بسیار پایین (۱۲ ولت) وسایل الکتریکی ساخت که از خطر جرقه انفجار در امان باشند. این مفهوم فقط برای دستگاه‌هایی که قدرت محدودی داشتند، مانند آژیرها یا فرستنده‌ها، قابل اجرا بود. فاجعه‌ای که در معدن زغال سنگ  در Senghenydd جنوب ولز رخ داد و منجر به کشته شدن ۴۳۹ نفر گردید. به دلیل جرقه ناشی از زنگی که بی‌خطر تلقی می‌شود، باعث شد تا این نوع ماشه را به طور کامل بررسی کنند و نحوه مهار آن را بیابند.

این قضیه منجر به توسعه ساخت محصولاتی ضد انفجاری شد که بعدا ایمنی ذاتی (intrinsic safety) نامیده شد و در استاندارد بریتانیایی BS 1259:1945 (که بعدا در سال ۱۹۵۸ اصلاح شد) گنجانده شد.

استانداردهای ضد انفجار

آمریکای شمالی

در ایالات متحده، انجمن مستقل ملی حفاظت از آتش (NFPA) چندین استاندارد مرتبط را منتشر می‌کند و اغلب آنها توسط سازمان‌های دولتی پذیرفته می‌شوند. راهنمای ارزیابی خطرات در NFPA  ۴۹۷ (گاز انفجاری) و NFPA  ۴۹۹ (گرد و غبار) ارائه شده است. موسسه نفت آمریکا استانداردهای مشابهی را در RP  ۵۰۰ و  RP505 منتشر می‌کند.

NFPA 70، شناسه ملی برق (NEC)، طبقه بندی مناطق پرخطر و اصول نصب آن را تعریف می‌کند. NEC  ماده ۵۰۰ سیستم طبقه بندی NEC Division را توصیف می‌کند، در حالی که بندهای ۵۰۵ و ۵۰۶ زون بندی مناطق پر خطر را براساس استاندارهای  NEC را بیان می‌کند. سیستم NEC Zone برای هماهنگی با سیستم طبقه بندی IEC (کمیسیون بین المللی الکتروتکنیکی) و در نتیجه کاهش پیچیدگی مدیریت ایجاد شد. همچنین کانادا دارای یک سیستم مشابه با استاندارد C22.1 گروه CSA، کد برق کانادا است که طبقه بندی منطقه و اصول نصب را تعریف می‌کند.

کمیسیون بین المللی الکتروتکنیکی (IEC)

کمیسیون بین المللی الکتروتکنیکی مجموعه استانداردهای ۶۰۰۷۹ را منتشر و سیستمی را برای طبقه بندی مکان‌ها و همچنین دسته بندی و آزمایش تجهیزات برای استفاده در مکان‌های خطرناک تعریف می‌کند.

IEC 60079-10-1  استاندارد طبقه بندی مناطق اتمسفر گازهای انفجاری و IEC 60079-10-2 استاندارد مناطق گرد و غبار انفجاری را پوشش می‌دهد. تجهیزات با توجه به روش ساخت و مناسب بودن برای موقعیت‌های مختلف در دسته‌های سطح حفاظت قرار می‌گیرند. مجموعه استاندارد IEC 60079 برای استفاده در استرالیا و نیوزلند اقتباس شده است و به عنوان مجموعه استاندارد AS/NZS 60079 منتشر شده‌اند.

انواع تجهیزات ضد انفجار

تجهیزاتی که از استانداردهای  ضد انفجاری که در بالا به آن اشاره شد تبعیت کنند، ضد انفجار محسوب می‌شوند. به عبارتی دیگر، تجهیزات ضد انفجار طیف وسیعی از کالاهایی مانند موبایل، تلفن ضد انفجار، انواع مختلف چراغ‌ها، باکس‌ها کلیدهای ضد انفجار و … را شامل می‌شود. این دسته از تجهیزات اهمیت زیادی به  ویژه در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی‌ها، پالایشگاه‌ها، سایت‌های نظامی، شرکت‌های دارویی، خودرو سازی و صنایع فولاد و سیمان دارند. در ادامه به بررسی چند نمونه از این تجهیزات ضد انفجار می‌پردازیم:

روشنایی ضد انفجار

روشنایی ضد انفجار در کلیه فضاهایی که محیط‌های خطرناک کاری محسوب می‌شوند و یا اماکن و نقاطی که گازها و بخارات قابل انفجاری دارند، کاربرد فراوانی دارند . پرسنل این مشاغل در یک مکان خطرناک کاری دائماً در معرض خطر انفجارهای احتمالی قرار دارند. به همین خاطر در بسیاری از کشورها، از تجهیزات ضد انفجاری همچون روشنایی ضد انفجار در محیط‌های کاری استفاده می‌شود.

کلید ضد انفجار

کلید ضد انفجار یا همان کلید ضد جرقه، از مهم ترین تجهیزات ضد جرقه است که عملکرد موثری در کاهش بروز حوادث انفجاری دارد. وظیفه این کلید، قطع و وصل نمودن جریان برق مدار الکتریکی است. همچنین عمر مفید این تجهیز ضد انفجار، بسیار بالاتر از محصولات دیگر و نمونه‌های صنعتی مشابه است.

سوکت و پلاگ ضد انفجار

سوکت و پلاگ ضد انفجار طوری طراحی شده‌اند که از هرگونه انفجار داخل محفظه‌ی پلاگ ناشی از جرقه‌های داخلی و اشتعال بخارها، گازها و گرد و غبار موجود در هوای اطرافش جلوگیری کند.همچنین این پلاگ‌ها مخصوص اتصال سیستم‌ها با میزان جریان بالا طراحی ‌شده‌اند. آنها قادر هستند اتصال توان بالای تجهیزات قدرتمند موتوری را در فرآیندهای سنگین صنعتی و پالایشگاهی را به خوبی کنترل کنند.

باکس ضد انفجار

باکس ضد انفجار نوعی محفظه ضد انفجار است که از بروز شوک‌های الکتریکی، جرقه و انفجار و اختلال در اتصالات و بخشهای داخلی دیگر مانند اجزای الکتریکی، بردهای الکترونیکی، منبع تغذیه و ترمینال جلوگیری به عمل می‌آورد. این تجهیزات میزان ایمنی و حفاظت را در مناطق مستعد خطر چند برابر بیشتر می‌کنند.  باکس ضد انفجار، کاربردهای مختلفی دارد و در ابعاد مختلفی با جنس استنلس استیل، آلومینیوم و GRP در بازار موجود است.

گلند ضد انفجار

گلند ضد انفجار برای اتصال دادن و همچنین استحکام انتهای کابل در وسایلی مانند جعبه تقسیم و …. قابل استفاده است. گلندها به افزایش ایمنی کمک فراوانی می‌کند. با استفاده از گلندهای ضد انفجار، میزان احتمال صدمه فیزیکی به روکش کابل‌ها کمتر می‌شود و همین امر باعث افزایش عمر و استقامت کابل‌ها می‌گردد. کاربرد عمده آن در بدنه تیز تابلوهای برق است.

کولر و فن ضد انفجار

کولر و فن ضد انفجار، نوعی هواکش صنعتی است که وجود آن برای خیلی از صنایع، ضروری است. این فن فن ضد انفجار، در صنایعی که در معرض انفجار ناشی از مواد قرار می‌گیرند، کاربرد دارد و از بروز حوادث خطرناک و غیر مترقبه جلوگیری به عمل می‌آورد. بنابراین کولر ضد انفجار دارای نقش و عملکردی موثر در کارخانجات است.

تلفن ضد انفجار

تلفن ضد انفجار از جمله تجهیزات ضدانفجار است که در محیط‌ها و موقعیت‌های خطرناک و مستعد انفجار کاربرد فراوانی دارد. این نوع تلفن مطابق با استاندارد ATEX یا و استاندارد بین المللی IECEX است. همچنین قابل استفاده در صنایعی مانند: نفت، پتروشیمی، پالایشگاه‌ها و نیروگاه‌ها است. تلفن‌های ضد انفجار، برای برقراری ارتباطی امن در مناطق خطرناک، گزینه‌ای مناسب و مطمئن هستند.

پوش باتن و شاسی ضد انفجار

پوش باتن و شاسی ضد انفجار یکی دیگر از تجهیزات مدار فرمان است. از آن جهت صدور فرمان قطع و وصل مدار، در تابلوهای برق ضد انفجار و ماشین آلات صنعتی استفاده می‌شود. معمولا برای تحریک آن از دست استفاده می‌شود.

پوش باتن ضد انفجار  کاربرد آن در مدار فرمان تابلو برق یا ماشین آلات صنعتی در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی و مناطق پر خطر دیگر مورد استفاده است .

دوربین ضد انفجار

دوربین ضدانفجار یکی از انواع تجهیزات ضد انفجار است و به‌طور خاص برای نظارت در محیط‌های پرخطر طراحی شده‌اند؛ جایی که احتمال وجود گازهای قابل اشتعال، گرد و غبارهای انفجاری یا بخارات فرار وجود دارد. این دوربین‌ها درون محفظه‌هایی از جنس آلیاژهای مقاوم نظیر استنلس‌استیل یا آلومینیوم ضد خوردگی قرار می‌گیرند تا در صورت وقوع جرقه یا افزایش دما در اجزای داخلی دوربین، از انتقال آتش به محیط بیرونی جلوگیری شود. گواهینامه‌های ATEX (اروپا) و IECEx یا UL (آمریکا) تضمین می‌کنند که این تجهیزات مطابق با استانداردهای بین‌المللی ایمنی در مناطق مستعد انفجار عمل می‌کنند.

عملکرد این محصولات ضد انفجار معمولا با فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند IP (نظارت تحت شبکه)، دید در شب، مقاوم‌سازی در برابر گرد و غبار و رطوبت (IP66 یا IP68)، و قابلیت تشخیص حرکات همراه است. دوربین ضد انفجار علاوه بر ایجاد امنیت، نقش مهمی در پایش ایمنی صنعتی ایفا می‌کند؛ به‌ویژه در زمان عملیات تعمیرات یا هنگام حوادث، که ثبت لحظه‌ای رویدادها می‌تواند در تحلیل علت وقوع حادثه حیاتی باشد.

تابلو برق ضد انفجار

تابلو برق ضدانفجار تجهیزی حیاتی برای حفاظت از اجزای الکتریکی در محیط‌های مستعد انفجار است. این مورد از انواع تجهیزات ضد انفجار، به گونه‌ای طراحی شده‌اند که در صورت بروز جرقه یا قوس الکتریکی درون محفظه، از انتقال آن به محیط اطراف جلوگیری کنند. تابلو برق ضدانفجار گواهینامه‌های معتبر نظیر ATEX، IECEx یا CSA را دارد و محفظه آن از مواد بسیار مقاوم نظیر چدن داکتیل، فولاد ضد زنگ یا آلومینیوم ساخته می‌شود و با واشرها و درزبندهای مخصوص، در برابر نفوذ گرد و غبار و گاز عایق‌بندی می‌شود. درون تابلو، اجزای حساس نظیر کلیدهای قطع و وصل، ترمینال‌ها، فیوزها و PLCها نصب می‌شوند. طراحی داخلی باید به گونه‌ای باشد که انتقال حرارت به حداقل برسد و تداخل الکترومغناطیسی کنترل شود. کاربرد تابلوهای ضد انفجار در صنایع نفت، گاز، معدن و شیمیایی بسیار گسترده است و نقش کلیدی در پایداری عملیات و کاهش ریسک انفجار ایفا می‌کند. 

مهتابی ضد انفجار

مهتابی ضدانفجار از جمله تجهیزات روشنایی صنعتی است و درون محفظه‌هایی با طراحی خاص قرار دارند که از نفوذ گازهای قابل اشتعال و گرد و غبار جلوگیری کرده و مانع از خروج هرگونه شعله یا جرقه احتمالی از داخل بدنه به فضای بیرون می‌شوند. بدنه این چراغ‌ها معمولا از پلی‌کربنات مقاوم یا آلومینیوم آلیاژی ساخته شده و پوشش شفاف آن‌ها از شیشه‌ مقاوم در برابر ضربه و حرارت است. گواهینامه‌هایی نظیر ATEX، IECEx و INMETRO تضمین می‌کنند که مهتابی در شرایط انفجاری عملکرد ایمن و بدون ریسک دارد.

این تجهیزات معمولا در نسخه‌های T5 یا T6 (نشان‌دهنده پایین بودن دمای سطح بدنه) ساخته می‌شوند تا احتمال شعله‌ور شدن گازهای اطراف به صفر برسد. بهره‌گیری از تکنولوژی LED به جای لامپ‌های فلورسنت در نسخه‌های جدید، علاوه بر افزایش بهره‌وری انرژی، عمر مفید و مقاومت حرارتی بالاتر را نیز فراهم کرده است. مهتابی‌های ضد انفجار در پالایشگاه‌ها، کارخانجات تولید حلال‌ها، سیلوهای گندم، تونل‌های گازی و حتی تأسیسات نظامی کاربرد فراوان دارند و امکان انجام فعالیت در شرایط نوری استاندارد و ایمن را فراهم می‌کنند.

خرید و قیمت تجهیزات ضد انفجار

برای خرید تجهیزات ضد انفجار می‌توانید از خدمات شرکت مهندسی و بازرگانی اطلس مگا ماشین استفاده کنید. اطلس مگا ماشین نماینده شرکت واروم در ایران و همچنین تامین کننده تجهیزات صنعتی (بویژه تجهیزات برقی و لوازم ضد انفجار) با بهترین قیمت و خدمات است. قیمت تجهیزات ضد انفجار با توجه به پارامترهایی مانند: کشور سازنده، برند، گرید حفاظتی و متریال‌های به کار رفته در آن متفاوت است. شما می‌توانید برای خرید و همچنین استعلام قیمت تجهیزات ضد انفجار با کارشناسان فروش اطلس مگا ماشین تماس بگیرید.

کلام آخر

تجهیزات ضد انفجار بخش جدایی‌ناپذیر ایمنی صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و سایر محیط‌های پرخطر هستند. استفاده از تجهیزات استاندارد و مطابق با IECEx و ATEX، می‌تواند خطر انفجار را به حداقل برساند و ایمنی پرسنل و تجهیزات را تضمین کند. برای خرید انواع روشنایی، کلید، تابلو برق و دیگر تجهیزات ضد انفجار با بهترین قیمت و کیفیت، می‌توانید به اطلس مگا ماشین مراجعه کنید و از مشاوره تخصصی کارشناسان بهره‌مند شوید.

سوالات متداول

تجهیزات ضد انفجار به گونه‌ای طراحی می‌شوند که در صورت وقوع جرقه، شعله یا افزایش حرارت داخلی، از انتقال آن به محیط بیرونی جلوگیری کنند. این ویژگی با استفاده از محفظه‌های مقاوم و طراحی‌های مهندسی‌شده مانند فشرده‌سازی، درزبندی، و استفاده از مواد رسانای حرارت حاصل می‌شود.

گواهینامه‌های ATEX (اتحادیه اروپا) و IECEx (استاندارد بین‌المللی) تضمین می‌کنند که یک تجهیز ضد انفجار تحت آزمون‌های دقیق ایمنی قرار گرفته و در مناطق مستعد انفجار قابل استفاده است. این استانداردها مشخص می‌کنند تجهیز برای کدام زون خطر مناسب است، تا چه درجه‌ای از حرارت را تحمل می‌کند (مثلا T4، T5 یا T6)، و در برابر کدام گروه‌های گازی یا گرد و غبار ایمن است.

این تجهیزات در صنایعی که در آن‌ها احتمال وجود گازهای اشتعال‌پذیر، بخارات فرار، یا گرد و غبار انفجاری وجود دارد، کاربرد دارند. مهم‌ترین این صنایع عبارتند از: نفت و گاز، پتروشیمی، معادن، صنایع شیمیایی، کارخانه‌های داروسازی، کارخانه‌های چوب یا آرد، سیلوها، و حتی برخی فضاهای نظامی یا هوانوردی.

اشتراک گذاری