معرفی انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار

انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار مجموعه‌ای از قطعات و سیستم‌هایی است که برای پیشگیری از آتش سوزی و انفجار در محیط‌های انفجاری حاوی گازها، بخارات یا غبارهای قابل اشتعال ساخته شده اند. به کارگیری صحیح این تجهیزات و مطابقت با استانداردها باعث کاهش خطرات، تضمین ایمنی پرسنل و عملیات بدون وقفه در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معادن و کارگاه‌های دارای جو انفجاری می‌شود. در این بررسی از وب سایت اطلس مگا ماشین به معرفی مدل‌های تجهیزات کنترل ضد انفجار می‌پردازیم.

تجهیزات کنترل ضدانفجار برای جلوگیری از ایجاد جرقه یا شعله در محیط‌های دارای گازها یا گرد و غبار قابل اشتعال ساخته شده اند و شامل محفظه‌های مقاوم، کلیدها و سوئیچ‌ها، پنل‌های کنترل و تابلو برق، کانکتورها و جعبه‌های اتصال، پریز و دوشاخه‌ها و سایر موارد هستند.

بررسی انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار

در محیط‌های صنعتی پرخطر، تجهیزات کنترل ضدانفجار دسته‌ای از دستگاه‌ها هستند که برای جلوگیری از ایجاد و انتشار جرقه یا حرارت به بیرون از محفظه طراحی شده اند. این محصولات معمولاً مطابق استانداردهای بین المللی مثل ATEX و IECEx ساخته و تایید می‌شوند. 

سازوکار حفاظتی  آنها می‌تواند از محفظه‌های مقاوم به شعله (flameproof) و محفظه‌های فشار مثبت (pressurized) تا روش‌هایی مثل ذاتاً ایمن (intrinsically safe) یا افزایش ایمنی (increased safety) متغیر باشد. انتخاب نوع مناسب از این تجهیزات به منطقه خطر و ماهیت گاز یا گردوغبار اشتعال پذیر موجود در محیط بستگی دارد. در ادامه به انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار اشاره می‌کنیم:

• تابلوهای کنترل و توزیع
• جعبه‌ها و محفظه‌های ضدانفجار
• کلیدها و شستی‌های ضدانفجار
• پریزها و سوکت‌های مخصوص 
• استارترها و کنترل کننده‌های موتور
• کنترلرهای دما و فشار ضد انفجار
• سیستم‌های اعلام و اطفاء حریق ضد انفجار
• لامپ‌ها و چراغ‌های ضد انفجار
• ترموستات‌های ضد انفجار

تفاوت تجهیزات کنترل ضد انفجار با تجهیزات کنترلی معمولی

تجهیزات معمولی برای محیط‌هایی طراحی می‌شوند که خطر انفجار یا آتش سوزی ناشی از گاز یا گردِ قابل اشتعال یا مخلوط گردوغبار وجود ندارد یا خیلی کم است؛ در این دستگاه‌ها استانداردهای ایمنی بر مبنای ایمنی الکتریکی عمومی از جمله کاهش ریسک اتصال کوتاه، اضافی جریان، محافظت در برابر رطوبت و گردوغبار غیر اشتعال زا اجرا می‌شوند؛ اما انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار به دلیل ویژگی‌های زیر با تجهیزات معمولی متفاوت هستند:

• تجهیزات کنترل ضد انفجار با مطابق استانداردهای خاص (مثل ATEX، IECEx یا استانداردهای محلی ایالات متحده مثل NEC/UL) ساخته می‌شوند تا از ایجاد جرقه یا حرارت ناشی از اجزای داخلی جلوگیری کنند. 
• اگر انفجاری درون شان رخ دهد، این تجهیزات آن را محصور و کنترل می‌کنند تا آتش یا شعله به بیرون نفوذ نکند. این ویژگی به خاطر استفاده از محفظه‌های مقاوم در برابر شعله، درزهای مخصوص، مواد مقاوم به حرارت و الکتریسیته القایی، اتصالات مهر وموم شده است.
• تجهیزات کنترل ضد انفجار به دلیل طراحی خاص و استفاده از مواد و روش‌های مهندسی دقیق‌تر معمولاً بزرگ  تر، سنگین‌تر و هزینه‌های تولید، نصب و نگهداری شان بالاتر است. برای نصب شاید نیاز به اتصالات خاص، لوله‌ها یا غلاف‌های مقاوم و تست و صدور گواهی ایمنی باشد. 
• در هنگام تعمیر یا باز کردن محفظه باید بسیار مراقب بود چون اگر مهروموم‌ها یا اتصالات شکسته باشند، با محیط اطراف تماس پیدا کرده و ممکن است خطر ایجاد کنند. اما تجهیزات معمولی ساده‌تر  هستند و هزینه کمتر، نصب سریع تر، وزن سبک‌تر و نگهداری آسان‌تر دارند.

مزایای استفاده از انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار در محیط‌های پرریسک

در محیط‌های پرریسک، استفاده از مدل‌های تجهیزات کنترل ضد انفجار مزایای زیادی دارد. در ادامه به این مزایا اشاره می‌کنیم:

افزایش ایمنی پرسنل

تجهیزات ضدانفجار طوری طراحی شده اند که از جرقه، شعله یا حرارت بیش از حد جلوگیری کنند تا امکان اشتعال گازها، بخارات قابل اشتعال یا گرد و غبار وجود داشته باشد. این کاهش چشمگیر در احتمال وقوع انفجار‌ها یا آتش سوزی‌ها، از جان افراد محافظت می‌کند. 

کاهش خرابی و توقفات غیرمنتظره عملیات

وقتی تجهیزات غیر ایمن به کار بروند، احتمال خرابی، اتصالات نامناسب، جرقه داخلی یا اتصالات معیوب وجود دارد که ممکن است باعث انفجار یا آتش سوزی شوند و روند کار در کارگاه را متوقف کنند. تجهیزات ضدانفجار با طراحی مناسب و عایق‌های دقیق، ایزوله شدن خوب و محافظت در برابر رطوبت، گرد و غبار و آسیب‌های محیطی، باعث کاهش دفعات خرابی و تعلیق عملیات می‌شوند. 

دوام و عمر طولانی تجهیزات

این تجهیزات معمولاً از مواد مقاوم (برای مثال آلومینیوم ریخته گری، فولاد ضدزنگ، آلیاژهای مقاوم به خوردگی) ساخته می‌شوند، دارای عایق بندی محکم و محافظت در برابر شرایط سخت محیطی مثل دما، فشار، رطوبت، گرد و غبار یا مواد خورنده هستند. بنابراین عمر مفید بیشتری دارند و نیاز به تعمیر یا جایگزینی کمتری دارند. 

کاهش هزینه‌های بلندمدت

اگرچه خرید انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار معمولاً هزینه بیشتری دارد، اما با کاهش خطرات، کاهش توقفات، کاهش هزینه تعمیرات و تعمیرات اضطراری و جلوگیری از خسارات حادثه ای، در بلندمدت می‌تواند مقرون به صرفه باشد. 

قابلیت نظارت و کنترل بهتر در شرایط پرخطر

تجهیزاتی که ضدانفجار اند امکان نصب سنسورها، ابزارهای اندازه گیری و اتوماسیون را در مناطق خطرناک با اطمینان بیشتری فراهم می‌کنند. کنترل دقیق فشار، دما، جریان و سایر پارامترها مهم است تا شرایط به سطحی برسد که خطر انفجار وجود داشته باشد یا آن را پیشگویی و پیشگیری کرد. 

جلوگیری از گسترش انفجار داخلی

مدل‌های تجهیزات کنترل ضد انفجار طوری طراحی شده اند که اگر در داخل آن‌ها انفجاری رخ دهد، آن را محدود به محفظه داخلی کنند و مانع از انتشار شعله یا جرقه به محیط بیرون شوند. این کار بسیار مهم است چون آسیب واقعی معمولاً ناشی از گسترش انفجار است. 

افزایش اعتماد و روحیه کارکنان

وقتی کارکنان بدانند که تجهیزات محل کارشان استانداردهای ایمنی لازم را دارند، احساس امنیت بیشتری می‌کنند. امنیت روانی باعث کاهش فشارهای کاری، اشتباهات کمتر و بهبود عملکرد کلی می‌شود. 

انعطاف پذیری کاربرد در صنایع مختلف

تجهیزات ضدانفجار در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، معدن، صنایع غذایی (گرد و غبار قابل اشتعال مثل آرد، شکر)، داروسازی، تصفیه فاضلاب و غیره کاربرد دارند. طراحی‌ها و گواهی‌های مختلف اجازه می‌دهند بر اساس نوع خطر (گاز، بخار، گرد و غبار) و شرایط منطقه (زون بندی) تجهیزات مناسب انتخاب شوند. 

راهنمای انتخاب بهترین تجهیزات کنترل ضد انفجار

بعد از شناخت انواع تجهیزات کنترل ضدانفجار، حالا به سراغ انتخاب محصول مناسب می‌رویم:

بررسی محیط و شرایط کاری

اولین گام در انتخاب تجهیزات کنترل ضد انفجار، بررسی دقیق محیط کاری است. باید مشخص شود که محیط در معرض گازها، بخارات یا گرد و غبار قابل اشتعال قرار دارد یا خیر. همچنین درجه حرارت، فشار و میزان رطوبت محیط باید مورد توجه قرار گیرد. 

این اطلاعات تعیین می‌کنند که چه نوع تجهیزاتی با چه سطح حفاظتی نیاز است. انتخاب صحیح بر اساس شرایط محیطی، مانع از ایجاد جرقه یا شعله ناخواسته می‌شود و ایمنی بیشتری فراهم می‌آورد.

انتخاب بر اساس استانداردهای بین المللی

یکی از مهم‌ترین معیارها در انتخاب تجهیزات ضد انفجار، توجه به استانداردهای معتبر جهانی مانند ATEX و IECEx است. این استانداردها دسته بندی مناطق پرخطر را مشخص کرده و انواع تجهیزات را بر اساس میزان حفاظت طبقه بندی می‌کنند. 

انتخاب تجهیزاتی که دارای گواهی‌های معتبر باشند، تضمین می‌کند که دستگاه‌ها در سخت‌ترین شرایط به طور ایمن عمل کنند. رعایت استانداردها علاوه بر افزایش ایمنی، موجب پذیرش آسان‌تر در بازرسی‌های صنعتی و قانونی نیز خواهد شد.

کیفیت ساخت و مواد به کاررفته

کیفیت ساخت انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار نقش مهمی در عملکرد آنها دارد. تجهیزاتی که از مواد مقاوم در برابر خوردگی، دما و فشار بالا ساخته شده اند، عمر طولانی‌تر و عملکرد مطمئن تری خواهند داشت. 

طراحی مناسب و استفاده از اتصالات و محفظه‌های مهر و موم شده مانع از نفوذ گازها و گرد و غبار به داخل تجهیزات می‌شود. توجه به کیفیت ساخت نه تنها ریسک انفجار را کاهش می‌دهد بلکه هزینه‌های تعمیر و نگهداری را نیز به حداقل می‌رساند.

قابلیت نگهداری و خدمات پس از فروش

در هنگام انتخاب تجهیزات ضد انفجار باید قابلیت نگهداری آسان و خدمات پس از فروش مناسب نیز مدنظر قرار گیرد. تجهیزاتی که دارای قطعات یدکی استاندارد و در دسترس هستند، سریع‌تر تعمیر می‌شوند و زمان توقف تولید را کاهش می‌دهند. 

همچنین پشتیبانی فنی و آموزش استفاده از تجهیزات توسط شرکت عرضه کننده اهمیت بالایی دارد. خدمات پس از فروش مطمئن باعث افزایش اعتماد و اطمینان در طول دوره بهره برداری از تجهیزات خواهد شد.

کلام آخر

با شناخت انواع تجهیزات کنترل ضد انفجار می‌توانید محصول مناسب نیازهای خود را تهیه کنید. شرکت اطلس مگا ماشین تامین کننده تجهیزات برقی ضد انفجار، ابزار دقیق و تجهیزات برقی صنعتی است و نماینده رسمی برند وارم (Warom) در ایران محسوب می‌شود. تمامی محصولات فروخته شده توسط شرکت اطلس مگا ماشین یک سال گارانتی دارند. حضور در وندور لیست بلند وزارت نفت (MOP)، شرکت‌های پتروشیمی، پالایشگاه‌ها، خودروسازی‌ها، صنایع نظامی (سمتا)، فولاد سازی و غیره از افتخارات شرکت اطلس مگا ماشین محسوب می‌شوند. تمامی تلاش شرکت اطلس مگا ماشین، تا به امروز مشاوره دقیق و مناسب به کارفرما، تامین محصول با کیفیت مطابق با استانداردهای روز، تحویل به موقع و پیگیری در خدمات پس از فروش کالا بوده است.

سوالات متداول

کلیدها و دکمه‌های ضد انفجار، تابلوهای کنترل، جعبه‌های تقسیم، سنسورها، سوئیچ‌ها و سیستم‌های قطع خودکار از مهم‌ترین انواع این تجهیزات هستند.

تجهیزات ضد انفجار به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در محیط‌های پرخطر جرقه یا شعله ایجاد نکنند، در حالی‌که تجهیزات معمولی فاقد این ویژگی بوده و ریسک بالاتری دارند.

خیر، این تجهیزات بر اساس استانداردهای مختلفی مانند ATEX یا IECEx ساخته می‌شوند و باید با توجه به شرایط محیطی و دسته‌بندی منطقه انتخاب شوند.