راهنمای نصب فن ضد انفجار در صنایع

نصب فن ضد انفجار در چشم انداز ایمنی صنعتی بسیار مهم است و گامی اساسی در جهت دستیابی به این هدف اساسی است. هرگونه نقص در نصب یا استفاده از تجهیزات نامناسب می‌تواند منجر به جرقه یا گرمای بیش از حد شود و خطر انفجار را افزایش دهد. رعایت دقیق استانداردهای ایمنی، استفاده از اتصالات مقاوم و تهویه مناسب نه تنها از جان کارکنان حفاظت می‌کند، بلکه از بروز خسارات مالی سنگین و توقف تولید نیز جلوگیری به عمل می‌آورد. در این بررسی از وبسایت «اطلس مگا ماشین» در مورد نکات نصب فن ضد انفجار می‌پردازیم.

برای نصب فن ضد انفجار ابتدا باید نوع گاز یا گرد و غبار موجود در محیط و منطقه بندی خطر (Zone) را دقیقاً مشخص کرد. سپس فن مناسب با گواهی نامه‌های ATEX یا IECEx و درجه حفاظت موردنیاز (مانند IP و کلاس دما) انتخاب شود. در نهایت، نصب باید توسط تکنسین مجرب و مطابق با استانداردهای بین المللی انجام گیرد تا ایمنی کامل تضمین شود.

فن ضد انفجار چیست و چرا نصب آن حساس است؟

فن ضد انفجار در واقع یک سیستم تهویه مقاوم در برابر انفجار است که برای انجام وظیفه تهویه و کنترل دمای کلی داخل یک اتاق یا واحد کارخانه کاربرد دارد. این واحدها روی دیوار و سقف قابل نصب هستند و از نظر اندازه و مشخصات فنی به انواع مختلف تقسیم می‌شوند.

گازهای قابل اشتعال به همراه بخارات و  ذرات گرد و غبار ریز خرد شده در محیط عملیاتی صنایع و کارخانه‌های تولیدی وجود دارند این مواد معمولاً در نتیجه فرآیند تولید ایجاد می‌شوند و برخی از آنها حتی می‌توانند حاوی الیاف بسیار قابل اشتعال نیز باشند. 

به دلیل وجود این مواد، اتمسفر مستعد آتش سوزی و انفجار خواهد بود. در چنین مکان‌های خطرناکی، نصب فن ضدانفجار می‌تواند به افزایش ایمنی کمک کند. با این حال، حفظ ایمنی نصب فن ضدانفجار به دلایل زیر اهمیت زیادی دارد:

• حفظ ایمنی کارکنان: فن‌های ضد انفجار مانع از ایجاد جرقه یا حرارت غیرمجاز در محیط‌های مستعد انفجار می‌شوند و از بروز حادثه برای کارکنان جلوگیری می‌کنند.
  پیشگیری از انفجار و آتش سوزی: این فن‌ها با طراحی ویژه خود مانع از تماس گازها یا ذرات اشتعال پذیر با منابع احتراق داخلی می‌شوند و از وقوع انفجار جلوگیری می‌کنند.
• استانداردسازی محیط کار: نصب فن ضد انفجار یکی از الزامات ایمنی در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، داروسازی و معادن است که به رعایت مقررات بین المللی کمک می‌کند.
  افزایش طول عمر تجهیزات: این فن‌ها در برابر فشار، حرارت و شرایط خورنده مقاوم اند و با عملکرد مطمئن، از آسیب دیدن تجهیزات دیگر جلوگیری می‌کنند.
  کاهش خسارات مالی و توقف تولید: با کاهش احتمال حوادث ناگهانی، نصب این فن‌ها از ضررهای اقتصادی ناشی از انفجار، خرابی تجهیزات یا توقف خط تولید جلوگیری می‌کند.

نکات اولیه پیش از نصب فن ضد انفجار در محیط‌های پرخطر

صنعت پر از طیف گسترده‌ای از این فن‌هاست، اما همه آنها تقریباً به رویه‌ها و دستورالعمل‌های نصب یکسانی نیاز دارند.؛ اما قبل از هر چیزی، بهتر است به نکات هم قبل از نصب فن ضد انفجار توجه کنید:

• ارزیابی دقیق منطقه خطر: پیش از هر اقدامی باید محیط نصب از نظر وجود گازها، بخارات یا گردوغبارهای قابل اشتعال طبقه بندی شود (Zone 0, 1, 2 یا Zone 20, 21, 22). این طبقه بندی تعیین می‌کند چه نوع کولر و فن ضدانفجار مجاز به استفاده در آن منطقه است.
• انتخاب استاندارد مناسب: فن باید دارای گواهینامه‌های بین المللی معتبر باشد که مشخص کند تجهیز برای استفاده در محیط‌های مستعد انفجار ایمن است. انتخاب استاندارد مطابق با محل جغرافیایی و قوانین کشور الزامی است.
• بررسی ویژگی‌های فنی فن: مواردی مثل جنس بدنه (آلومینیوم، فولاد ضدزنگ)، نوع موتور (مقاوم به شعله یا ضد جرقه)، دمای کاری، نوع پروانه و مقاومت در برابر خوردگی باید با شرایط محیط همخوانی داشته باشد.
• تهویه و گردش هوا در طراحی کلی سیستم: فن نباید به تنهایی به عنوان تنها منبع تهویه تلقی شود. طراحی کامل سیستم تهویه باید با توجه به فشار، دبی هوا و جهت جریان انجام شود تا تهویه یکنواخت در کل محیط برقرار شود.
• نصب توسط افراد دارای صلاحیت: نصب و راه اندازی فن ضد انفجار باید فقط توسط تکنسین‌های دارای تخصص در تجهیزات ATEX و آموزش دیده انجام شود تا ریسک‌های ناشی از نصب اشتباه کاهش یابد.
• بررسی مسیرهای کابل کشی و اتصال ارت: سیم کشی باید با لوله‌های ضدانفجار یا گلندهای تاییدشده انجام شود و اتصال ارت به صورت ایمن و مطابق با استانداردها انجام گیرد تا از تخلیه ناگهانی بار الکتریکی جلوگیری شود.
• بازرسی‌های پیش از راه اندازی: پیش از روشن کردن فن، باید تمام اجزا، اتصالات، حفاظ‌ها و عایق بندی بررسی شده و تاییدیه ایمنی صادر شود. وجود هرگونه نشتی گاز یا ایراد مکانیکی باید برطرف شود.

مراحل گام به گام نصب ایمن فن ضد انفجار

در ادامه به مراحل گام به گام نصب ایمن فن ضد انفجار اشاره می‌کنیم:

۱. بررسی محیط و ارزیابی خطرات

پیش از نصب فن ضدانفجار، نخست باید محیط مورد نظر به طور کامل بررسی شود. این بررسی شامل شناسایی نوع گازها یا گرد و غبارهای قابل اشتعال، درجه حرارت محیط، فشار هوا و طبقه بندی منطقه از نظر استانداردهای ATEX یا IECEx است. هر منطقه خطرناک، کلاس بندی خاصی دارد که باید فن انتخابی با آن مطابقت داشته باشد.

همچنین بررسی تهویه، مسیرهای خروج اضطراری و فاصله فن از منابع احتراق اهمیت دارد. این مرحله پایه گذار نصب ایمن فن ضد انفجار است و بدون ارزیابی دقیق، خطر انفجار به شدت افزایش می‌یابد. حضور مهندس ایمنی یا کارشناس برق صنعتی در این مرحله ضروری است.

۲. انتخاب فن مناسب با تاییدیه ضد انفجار

پس از بررسی محیط، باید فن مناسب با گواهی‌های معتبر ضد انفجار انتخاب شود. این فن‌ها معمولاً دارای تأییدیه‌هایی مانند ATEX، IECEx یا UL هستند که تضمین می‌کند دستگاه در برابر اشتعال ناشی از جرقه یا حرارت مقاوم است. توجه به درجه حفاظتی (IP) نیز اهمیت دارد؛ برای محیط‌های مرطوب یا گردوغباردار، IP بالا لازم است. 

توان فن، ظرفیت هوادهی، جنس بدنه (مثلاً آلومینیوم ضدجرقه یا استیل ضدزنگ) و نوع موتور باید مطابق با مشخصات منطقه خطر باشد. انتخاب نادرست فن، حتی در صورت نصب اصولی، می‌تواند فاجعه بار باشد. بنابراین تطابق دقیق با استانداردهای ایمنی ضروری است.

۳. آماده سازی محل نصب و تجهیزات ایمنی

در این مرحله، باید محل نصب کاملاً آماده سازی شود. این شامل قطع برق اصلی، پاک سازی محیط از هرگونه مواد قابل اشتعال، نصب علائم هشدار و ایمن سازی محیط برای پرسنل نصب است. از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) مانند دستکش ضد الکتریسیته، عینک ایمنی و کفش عایق استفاده شود.

اگر نصب در ارتفاع انجام می‌شود، تجهیزات ضد سقوط الزامی است. پایه‌ها و براکت‌های نگهدارنده فن نیز باید محکم و مطابق با وزن دستگاه انتخاب و نصب شوند. در صورت نیاز، باید سیستم ارتینگ مناسب نیز طراحی شود تا از هرگونه تخلیه الکتریکی احتمالی جلوگیری گردد.

۴. نصب دقیق و اتصال اصولی برق

نصب فن ضد انفجار باید مطابق با نقشه فنی و استانداردهای ایمنی برق انجام شود. ابتدا پایه یا قاب نگهدارنده فن نصب و تراز می‌شود. سپس بدنه فن ضد انفجار با پیچ‌های مقاوم بسته می‌شود. سیم کشی باید با استفاده از لوله‌های فلزی ضد انفجار (Conduit) یا کابل‌های زره دار انجام گردد. 

اتصال به تابلو برق نیز باید از طریق ترمینال ضد جرقه صورت گیرد. تمامی اتصالات باید عایق کاری شده و در صورت نیاز مهروموم شوند. استفاده از کلید قطع اضطراری در نزدیکی فن، بخشی از اصول ایمنی است. تمامی مراحل باید تحت نظر تکنسین برق صنعتی صورت گیرد.

۵. تست عملکرد و بررسی نهایی ایمنی

پس از نصب، سیستم باید به طور کامل تست شود. ابتدا جریان برق وصل شده و عملکرد فن از نظر سرعت، نویز، ارتعاش و دمای بدنه بررسی می‌شود. سپس سیستم ایمنی مانند قطع کن اضطراری، ارتینگ و فیوز حفاظتی بررسی می‌گردد. اگر سنسورهای گاز یا حرارت در سیستم وجود دارند، باید کالیبره و تست شوند. همچنین تاییدیه نهایی نصب توسط کارشناس ایمنی الزامی است. این مرحله شامل ثبت گزارش نصب، تست‌ها و مطابقت تجهیزات با الزامات منطقه خطر است. پس از تایید نهایی، فن ضد انفجار آماده بهره برداری ایمن خواهد بود.

کلام آخر

نصب فن ضد انفجار باید به صورت اصولی انجام شود تا از ایمنی پرسنل مطمئن شد و هزینه‌های اضافی مربوط به تعمیر و نگهداری را از بین برد. شما می‌توانید برای تهیه تجهیزات ضدانفجار اصل برند وارم به وب‌سایت اطلس مگا ماشین که نماینده رسمی این شرکت است، مراجعه نمایید.

سوالات متداول

بله، محل نصب باید طبق استانداردهای ATEX یا IECEx تعیین شود و در مناطق دارای گاز، گردوغبار یا بخارهای قابل اشتعال، الزامات ایمنی خاصی مثل تهویه مناسب، فاصله از منابع جرقه و تجهیزات هم تراز رعایت شود.

فن‌های ضد انفجار نیازمند رعایت فاصله ایمن از منابع حرارتی، استفاده از کابل کشی با روکش ضد انفجار، اتصال صحیح به سیستم ارت و بررسی تأییدیه‌های فنی هستند، در حالی که فن‌های معمولی چنین ملاحظات دقیقی ندارند.

خیر، نصب فن‌های ضد انفجار باید تنها توسط تکنسین‌های مجرب و دارای گواهی معتبر در زمینه کار با تجهیزات ضد انفجار انجام شود تا خطرات احتمالی کاهش یابد و ایمنی محیط تضمین گردد.