استانداردهای پروژکتور ضد انفجار

در صنایع بزرگ و پرریسک مانند پتروشیمی، پالایشگاه، معادن و نیروگاه ها، کوچک‌ترین اشتباه در انتخاب تجهیزات روشنایی می‌تواند منجر به حوادثی جبران ناپذیر شود. در چنین محیط‌هایی باید از تجهیزاتی استفاده کرد که حتی در صورت بروز خطا یا حرارت بالا، هیچ منبع اشتعالی تولید نکنند. در این میان، پروژکتور ضد انفجار یکی از مهم‌ترین اجزای سیستم روشنایی صنعتی است و رعایت استانداردهای پروژکتور ضد انفجار هنگام طراحی، تولید و استفاده از این سیستم، نقش تعیین کننده‌ای در ایمنی دارد. در ادامه این مقاله از وبسایت اطلس مگا ماشین در مورد استانداردهای بین‌المللی پروژکتور ضد انفجار صحبت می‌کنیم.

استانداردهای پروژکتور ضد انفجار مجموعه‌ای از ضوابط فنی و ایمنی هستند که برای طراحی، ساخت و استفاده از پروژکتورهایی به کار می‌روند که در محیط‌های دارای گاز، بخار یا گرد و غبار قابل اشتعال نصب می‌شوند.

استانداردهای بین‌المللی پروژکتور ضد انفجار

استانداردهای بین‌المللی، چارچوبی مشخص برای تولید، آزمایش و استفاده از تجهیزات ضد انفجار فراهم می‌کنند. رعایت این استانداردها باعث می‌شود محصول نهایی بتواند در محیط‌های خطرناک بدون ایجاد جرقه، افزایش دما یا نشتی الکتریکی فعالیت کند.

یکی از شناخته شده‌ترین استانداردهای پروژکتور ضدانفجار، استاندارد IEC 60079 است که توسط کمیسیون بین‌المللی الکتروتکنیک (IEC) تدوین شده است. این استاندارد شامل چندین بخش است که هر بخش نوع خاصی از حفاظت در برابر انفجار را توضیح می‌دهد؛ مانند طراحی مقاوم در برابر شعله (Flameproof) یا طراحی ایمن ذاتی (Intrinsic Safety)!

در اروپا، سیستم ATEX رایج است. هر پروژکتوری که گواهی ATEX دارد، به طور رسمی تایید شده که می‌تواند در مناطق دارای گاز یا گرد و غبار قابل اشتعال به کار رود. بر اساس این دستورالعمل، تجهیزات در دو گروه اصلی زیر تقسیم می‌شوند:

• گروه I: مخصوص معادن و محیط‌های زیرزمینی
• گروه II: برای صنایع سطحی مانند پالایشگاه ها، کارخانجات و ایستگاه‌های گازی

علاوه بر این ها، سیستم گواهی IECEx نیز در کشورهای غیراروپایی مانند استرالیا، عربستان، کره جنوبی و حتی برخی شرکت‌های ایرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این گواهی تضمین می‌کند که طراحی و ساخت محصول در آزمایشگاه‌های معتبر تست شده و مطابق با استانداردهای بین‌المللی است.

در نتیجه، رعایت استانداردهای پروژکتور ضد انفجار باعث افزایش ایمنی، اطمینان از کیفیت و همچنین سهولت صادرات و واردات این تجهیزات می‌شود. برچسب‌هایی مانند Ex d, Ex e یا Ex i که روی بدنه پروژکتور درج می‌شوند، نشان دهنده نوع حفاظت و سطح ایمنی دستگاه هستند.

استانداردهای طراحی پروژکتور ضد انفجار

رعایت استانداردهای بین‌المللی، تنها بخشی از فرآیند ایمن سازی است. برای دستیابی به حداکثر اطمینان، باید در مرحله طراحی نیز به جزئیات فنی توجه ویژه داشت. استانداردهای طراحی پروژکتور ضد انفجار مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها هستند که از انتخاب متریال تا نحوه مونتاژ قطعات را پوشش می‌دهند.

۱- بدنه و ساختار مکانیکی

بدنه پروژکتور یا مهتابی ضد انفجار معمولاً از آلومینیوم دایکست یا استیل ضد زنگ ساخته می‌شود تا در برابر خوردگی، رطوبت و فشارهای مکانیکی مقاوم باشد. تمام درزها و اتصالات باید با دقت آب بندی شوند تا از نفوذ گاز یا گرد و غبار جلوگیری شود. همچنین ضخامت بدنه باید طوری باشد که در صورت وقوع انفجار داخلی، فشار آن مهار شده و به بیرون منتقل نشود.

۲- لنز و پوشش محافظ

طبق استانداردهای پروژکتور ضد انفجار، لنز باید از شیشه مقاوم در برابر حرارت و ضربه ساخته شود. شیشه‌های بوروسیلیکات یا پلی کربنات تقویت شده، انتخاب‌های رایجی هستند. علاوه بر مقاومت مکانیکی، این لنزها باید قابلیت انتقال نور بالا را نیز حفظ کنند تا بهره وری نوری کاهش نیابد.

۳- مدیریت حرارت

حرارت یکی از اصلی‌ترین دلایل بروز خطر در محیط‌های انفجاری است. به همین دلیل، طراحی پروژکتور باید شامل سیستم خنک سازی موثر باشد. در اغلب مدل‌های جدید، از هیت سینک‌های آلومینیومی و طراحی شیارهای حرارتی استفاده می‌شود تا دما به سرعت از بدنه دفع شود. این بخش دقیقا تحت پوشش استانداردهای طراحی پروژکتور ضد انفجار قرار دارد و باید با دمای کاری محیط تطابق داشته باشد.

۴- سیستم الکتریکی

رعایت استانداردهای پروژکتور ضد انفجار در بخش الکتریکی نیز مهم است. مدارهای داخلی باید به گونه‌ای طراحی شوند که در صورت بروز اتصال کوتاه یا افزایش ولتاژ، هیچ جرقه‌ای ایجاد نشود. استفاده از درایورهای دارای حفاظت حرارتی و فیوز داخلی از الزامات اصلی در طراحی است. سیم‌ها و کابل‌های مورد استفاده نیز باید از نوع مقاوم در برابر حرارت و دارای روکش ضد اشتعال باشند.

۵- اتصالات و نصب

در نهایت، سیستم اتصال زمین (ارت) و مسیر عبور کابل‌ها نیز باید مطابق با استانداردهای طراحی پروژکتور ضد انفجار انجام شود. تمامی مجاری کابل باید گلند ضد انفجار داشته باشند تا احتمال نفوذ گاز از این بخش‌ها به داخل دستگاه از بین برود.

ویژگی‌های ایمنی پروژکتور ضد انفجار

هدف از تدوین استانداردهای پروژکتور ضد انفجار، ایجاد محصولی است که در شرایط سخت صنعتی، ایمنی کامل داشته باشد. ویژگی‌های ایمنی پروژکتور ضد انفجار شامل مجموعه‌ای از خصوصیات فیزیکی و الکتریکی است که باعث جلوگیری از بروز حوادث می‌شود.

در ادامه به مهم‌ترین ویژگی‌های ایمنی مهم چراغ ضد انفجار اشاره می‌کنیم:

• محفظه کاملاً مهر و موم شده: ساختار کاملاً درزبندی شده از نفوذ گاز، بخار یا گرد و غبار قابل اشتعال جلوگیری می‌کند.
• طراحی Flameproof (ضد شعله): در صورت وقوع انفجار داخلی، انرژی حاصل درون محفظه مهار شده و از انتشار شعله به محیط بیرون جلوگیری می‌شود
• دمای سطح کنترل شده: طبق استانداردهای بین‌المللی پروژکتور ضد انفجار، دمای بدنه نباید از حد مجاز بیشتر شود تا موجب اشتعال محیط نشود.
• درجه حفاظت IP بالا: معمولاً این پروژکتورها دارای IP66 یا IP67 هستند که مقاومت در برابر گرد و غبار و آب را تضمین می‌کند.
• مقاومت در برابر ضربه و لرزش: تجهیزات باید بتوانند در برابر لرزش‌های مکانیکی یا ضربات احتمالی بدون افت عملکرد کار کنند.
• پایداری نوری و الکتریکی: در صورت نوسانات برق، نباید هیچ جرقه یا حرارت غیرعادی در مدار رخ دهد.

اهمیت رعایت استانداردهای پروژکتور ضد انفجار

عدم رعایت استانداردهای پروژکتور ضد انفجار می‌تواند منجر به خسارات سنگین مالی و انسانی شود. در واقع، هدف اصلی از تدوین این استانداردها، پیشگیری از وقوع انفجار است نه کنترل آن بعد از وقوع. اگر پروژکتور بدون گواهی معتبر نصب شود، حتی یک جرقه کوچک می‌تواند سبب انفجار گسترده شود.

در پروژه‌های صنعتی، بخش HSE (ایمنی، بهداشت و محیط زیست) و واحد بازرسی فنی همیشه موظف اند مدارک و گواهی نامه‌های استاندارد را بررسی کنند. بدون ارائه این مدارک، تجهیزات اجازه نصب در محیط‌های خطرناک را ندارند.

از طرف دیگر، رعایت استانداردها مزایای اقتصادی نیز دارد. محصولاتی که طبق استانداردهای جهانی طراحی شده اند، طول عمر بیشتری دارند، در برابر شرایط محیطی مقاوم‌تر هستند و هزینه تعمیر و نگهداری کمتری نیاز دارند. همچنین مصرف انرژی آن‌ها بهینه‌تر است و در نتیجه، در بلندمدت باعث صرفه جویی چشمگیر در هزینه‌ها می‌شود.

کلام آخر

در محیط‌های صنعتی، ایمنی هیچ گاه نباید قربانی صرفه جویی مالی شود. رعایت دقیق استانداردهای پروژکتور ضد انفجار تضمین می‌کند که تجهیزات روشنایی حتی در خطرناک‌ترین شرایط، ایمن و کارآمد باشند. شرکت اطلس مگا ماشین تامین کننده تجهیزات برقی ضد انفجار، ابزار دقیق و تجهیزات برقی صنعتی است و نماینده رسمی برند وارم (Warom) در ایران محسوب می‌شود. تمامی محصولات فروخته شده توسط شرکت اطلس مگا ماشین یک سال گارانتی دارند.

حضور در وندور لیست بلند وزارت نفت (MOP)، شرکت‌های پتروشیمی، پالایشگاه ها، خودروسازی ها، صنایع نظامی (سمتا)، فولاد سازی و غیره از افتخارات شرکت اطلس مگا ماشین محسوب می‌شوند. تمامی تلاش شرکت اطلس مگا ماشین، تا به امروز مشاوره دقیق و مناسب به کارفرما، تامین محصول با کیفیت مطابق با استانداردهای روز، تحویل به موقع و پیگیری در خدمات پس از فروش کالا بوده است.